بسمه تعالی

 

 تأثیر جهل بر مسؤولیت کیفری در حقوق ایران و اساسنامه رم

خادم حسین حبیبی

 

چکیده

جهل و اشتباه تصور خلاف واقعیتی است که در تشخیص هویت اشخاص و یا در تشخیص قانونی یا غیر قانون بودن اعمال و یا در تشخیص اوصاف اشیاء حاصل می گردد.

آثار حقوقی اشتباه در مسائل حقوقی و کیفری یک سان نیست. در مسائل مربوط به حقوق مدنی اشتباه ممکن است موجب فقدان رضا و در نتیجه موجب بطلان عقد گردد. ولی در مسائل مربوط به حقوق جزا اشتباه ممکن است رافع مسؤولیت کیفری مرتکب جرم گردد.

طرح بحث جهل و اشتباه در مسائل کیفری در این مقاله بر آن است که ببینیم شخصی که قصد ارتکاب جرم را نداشته و خطائی هم مرتکب نشده است ولی در اثر اشتباه، مرتکب عملی می شود که از نظر قانون جزا جرم است. آیا چنین اشتباهی عنصر روانی جرم را از عمل ارتکابی سلب کرده و رافع مسؤولیت کیفری فاعل جرم خواهد شد؟

پاسخ به این سؤال به جهت آنکه در اکثر قوانین جزائی اشتباه جزء عوامل زائل کننده مسؤولیت کیفری عنوان نشده بلکه به پیروی از اصل کلی جهل به قانون رافع مسؤولیت نیست، کار ساده و آسانی نیست. لذا برای بررسی و تبیین این مسأله به نظر می رسد که از طریق دقت در مفهوم حقوقی جهل و اشتباه و بحث در باره اقسام مختلفه اشتباه حکمی و موضوعی و اشتباه در تشخیص هویت اشخاص و یا در تشخیص عناصر تشکیل دهنده جرم، بهتر بتوان به سؤال فوق پاسخ داد که ذیلاّ به آنها خواهیم پرداخت.

 واژگان کلیدی:جهل، جهل حکمی، جهل موضوعی، مسؤولیت کیفری ،حقوق ایران ، دیوان کیفری بین المللی.